Biyografiyi hazırlayan: Torunu Şelâle Turan

1885 yılında İstanbul’da Fatih’in  ”Eski Ali Paşa”semtinde , büyükbabası olan maliye muhasebecisi Haşmet Efendi’nin konağında dünyaya gelen Dürrü Turan ; dayısı Esat Bey’in evinde toplanan müzisyenlerin yaptıkları klasik fasılları dinleyerek ilk müzik zevkine erişti.

Müzik seceresi olarak:

Anne tarafından;  Hamamizade İsmail Dede Efendi’nin damadı olan hanende Ahmet Dürrü Beyefendi’ye ,baba tarafından ise ; Buzürk makamının mucidi olan Kemani ve Tanburi Sadık Ağa’nın torunu olarak müzik köklerine bağlanan Dürrü Turan Sultan I.Mahmut döneminin sonlarında ilk müzik yayınlarını başlatan Şeyhülislam Ataullah Beyefendi’nin de ileri kuşaklarda küçük yeğeninin torunun oğlu olmaktadır.

1902 de ; akrabası olan ressam müzisyen Dr.Hikmet Beyefendi’yle bazı müzik eserlerini çalışarak kabiliyetini geliştirmeye başladı.
Mercan İdadisi’nde 2.sınıftayken , Hacı Arif Bey’in değerli talebelerinden Mustafa Servet Bey’in takdirini kazanarak 600′den fazla eseri çalışma imkanı buldu.

1905′de Darülfünun Edebiyat Fakültesi’ndeyken Kenan Bey’den ilk tanbur derslerini aldı.

Bu arada Beykoz’da  ikâmet eden Dürrü Turan buraya süvari yüzbaşısı olarak gelen Ressam Tahsin Bey ve meşhur Tanburi Cemil Bey’den uzun zaman faydalı dersler aldı.Bu derslere Hafız Ahmet Irsoy Ve Rauf Yekta Bey’den aldığı dersleride ilave edip müzik bilgisini geliştirdi.Çalışmalarını ihmal etmeyerek pek çok takdir gördü,beğeniler toplayarak şöhret oldu.

“Türk Halk Musîkisi” derleme çalışmalarını Darülelhan grubuyla birlikte ilk başlatanlardandır.Şöyle ki:
İstanbul’a 1916 yılında “Darülelhan İstanbul Belediye Konservatuarı”kuruluşu ile birlikte ilk derleme çalışmaları burada başlar.Fonograf  icad edildikten sonra konservatuara bir fonograf getirtilir,akabinde (1927) hemen Anadolu’ya geziler düzenlenir.Dört tane araştırma gezisi yapılır.Derlenen 850 türkü fonografla yazılarak 14 defter halinde yayınlanır.

Dürrü Turan bu gezilerin birincisinde yer almıştır,Urfa,Niğde,Kayseri,Sivas…Kendisiyle birlikte Rauf Yekta ve Yusuf ziya Bey’de yeralmışlardır.Bu gezi 50 gün sürmüştür,250 parça derlenmiştir,Milli Kütüphane ve Devlet Konservatuarı’nda mevcuttur.
Dürrü Turan,halk şarkılarını yerlerinden toplayıp karakterlerini mümkün olduğu kadar koruyarak konservatuarda bazı sanatkârlarla çalışıp söyleyerek plaklara geçirmiştir.

Böylece Mustafa Kemal Atatürk’ün 1 Kasım 1934 yılında yaptığı konuşmasında, istediği halk müziği derlemeleri için yapılacak gezilerden çok daha önce Darülelhan Grubu ve Dürrü Turan’la başlamış oldu.

1927′de kurulan radyo istasyonunda yapılan müzik yayınları programlarında yer alan ilk sanatçılardandır.

                                                                                                       Dürrü (Dürri) Turan kızı Betül Hanım ile birlikte

Bestekâr olarak kendine özgün stili vardır.Nağmeleri dantel gibi işlemiş, son derece ince bir duyarlılıkla sözleri ve müziği bütünleştirmiştir,makamdan makama geçiş virtiözü olarak da tanınır.Eserlerine karşı çok titizdi,onları engin müzik ruhuna ve bilgisine sahip olan sanatkârlara teslim ederken mutlaka dinlemek isterdi.Dinledikten sonra beğenmesi bizzat kendisiyle birlikte eserlerini söyleyerek yorumları gerekirdi.

İlk eseri Cevad Bey’in koro için yazdığı şiir olan “En büyük lütfun muhabbettir” adlı şiiri ilâhi olarak bestelemiştir.Bu eser rast makamında ve aksak semai usûlündedir, (10.11.1909) ‘de bestelenmiştir.

70′e yakın şarkı ve söz semaileri bulunmaktadır.Darülelhan kurulduktan 1 sene sonra tanbur dersleri için öğretim kadrosuna tayin edilmiş ve tasnif heyetinde çalışmıştır.

İstanbul Radyosu’nda açılan imtihanlara jüri üyesi olarak katılmış, çok değerli sanatçıların buraya kazandırılmasında katkıda bulunmuştur.Bunlardan bir tanesi Sayın Tülûn Korman’dır.

Bilhassa; Cumhuriyet devrinde yapılan yenilikler arasında Ezân’ın Türkçe’leştirilmesi fikri ortaya atıldığı zaman, birçokları tarafından başka şekilde bestelenmiş olan ezan,Diyanet İşleri’nde reddedilmiş ancak Dürrü Turan’ın ; Dûgâh ,hicaz,bayati ve rast makamlarıyla eski duyguları bozmayacak şekilde Türkçe kalıbına tatbik ettirilerek yurdun her yerinde kulağa yabancı olmayan bir edâ ile 1950 yılına kadar dinletmeye muvaffak olmuştur.

Bir taraftan ortaokullarda Türkçe öğretmenliği yaparken aynı zamanda İstanbul Konservatuarı İcra Heyeti üyeliğini muhafaza etmiş ve müzik aleminden ayrılmamıştır.

Tanburi Dürrü Turan ,bunların yanında son derece iyi hatta mükemmel tanbur imalatçısı ( Luthier ) olmuş,bunun ilmini bilerek yapan tek şahsiyet olarak tarihe geçmiştir.Yaptığı tanburlar fevkalade güzel ve şaheser sıfatına uygun niteliktedir.Memlekette pek çok gence tanbur zevkini aşılamış yüzlerce talebe yetiştirerek kendisini sevenlerin sayısını günden güne arttırmıştır.

(Vefatından sonra basında çıkan yazılardan bir bölümü:)
Değerli gazeteci yazarlardan Refii Cevad Ulunay (artık hayatta değil, Allah rahmet eylesin)gazetesinin köşesinde şunları yazmıştı:
Türk Musikisi O’nun vefatıyla tamir edilemez bir ziyana uğramıştır.Dürrü Turan tam anlamıyla bir İstanbul beyefendisiydi.O’ndaki ruh asaletini pek az kimsede gördüm.Güç durumda gördüğü hemcinsine yardım edememek onun içinbüyük azap idi.Tanıdıklarına daima hediyeler verir,bir yerlere gidecek olursa oralardan mutlaka hatıralar getirirdi.

Hayatında kimseyi incitmemiş nezaketi ve samimiyeti ile herkese kendini sevdirmişti.Gayet tatlı dilli ve güleryüzlü olduğu için nükteli ,cinaslı fıkralar anlatmasını ve dinlemesini pek severdi.Hoşuna gittiği bir fıkraya masaya kapanarak bir gülmesi vardı ki bu fıkırdayan neşe ,yakınlarına da sirayet eder hepimizi kahkahalarla güldürürdü.Dürrü Bey’in özellikleri anlatmakla bitmez.Eminimki çok zaman O’nu düşünerek hatırlayacak ve yanacağız.

Dürrü Bey’in musikide muhtelif  üstadları vardır.Fakat en fazla istifade ettiği Servet Efendi (Hacı Arif Bey’in öğrencilerinden)dir. Bu besteleri Dürrü Turan beyefendi kadar söyleyebilecek kimse yoktur.Bize bunları söylerken ağlardı.

Değerli Bestekâr, musikimizin hazin durumundan perişandı bana;
-Ulunay,beni kalp rahatsızlığına uğratan,musikilerimizin bugünkü halidir, derdi.
Hakikaten de öyle idi.Belediye Konservatuarı eski eserleri tasnif ve tespit heyetinde senelerce beraber çalıştık.Bir eserin hatasını görmek ve onun doğrusunu tespit etmekte O’ndan görülen fayda büyüktü.

Dürrü Bey tanbur üstadı idi fakat stili ne Cemil Bey’e İzak tarzına benzerdi.Nağmeleri bir oya gibi işler bir gergefin üzerinde çalışan sihirli eller gibi büklümler yapar ve dinleyenlere üstadlığını tasdik ettirirdi.Benim için yaptığı minik bir tanburu kıymetli bir yadigâr olarak nezdimdedir.

“Ah!! aziz üstad bir gün gelip de sütunumda senin ölümünden bahsedeceğim hiç hatırıma gelmezdi.
Allah senin mekânını cennet eylesin….”